Şah Damarı Tıkanıklığı Belirtileri Nelerdir?

Şah Damarı Tıkanıklığı Nedir?

Boynunuzun her iki yanında yer alan karotis arterler, beyne oksijen ve besin açısından zengin kan taşıyan ana atardamarlardır. Bu damarların iç yüzeyinde zamanla biriken yağ, kolesterol ve diğer maddeler plak oluşumuna yol açar.  İşte bu plaklar zamanla damarı daraltarak ya da tamamen tıkayarak şah damarı tıkanıklığına (karotis arter stenozu) sebep olur.

Bu durum beyne ulaşan kan miktarını ciddi şekilde azaltabilir. Eğer plaklardan bir parça kopup daha ince bir damarı tıkarsa, felç (inme) oluşabilir. Yani bu tıkanıklık sadece bir damar problemi değil, aynı zamanda yaşamı tehdit eden ciddi bir nörolojik risktir.

Şah Damarı Tıkanıklığı Neden Olur?

Şah damarı tıkanıklığına yol açan temel faktörler genellikle şu şekildedir:

• Sigara ve tütün ürünleri kullanımı: Damar duvarına zarar vererek plak oluşumunu hızlandırır.
• Yüksek kolesterol: LDL kolesterol damarlarda birikerek daralmaya sebep olur.
• Yüksek tansiyon: Damar çeperlerine baskı uygulayarak zedelenmeye neden olur.
• Diyabet ve insülin direnci: Kandaki şeker oranı arttıkça damar yapısı bozulur.
• Hareketsiz yaşam ve kötü beslenme: Obezite ve damar sertliğini tetikler.

Vücut, damar duvarındaki hasarı onarmaya çalışırken bu alanlar daha da pürüzlü hale gelir ve plak birikimi artar. Bu da zamanla tıkanıklığa yol açar.

Şah Damarı Tıkanıklığı Belirtileri Nelerdir?

Bazı hastalar bu hastalığı hiçbir belirti vermeden geçirir. Ancak diğerlerinde aşağıdaki semptomlar görülebilir:

• Ani görme kaybı veya bulanık görme
• Yüzün ya da vücudun bir tarafında uyuşma veya zayıflık
• Denge kaybı, baş dönmesi
• Konuşma bozuklukları, kelime bulma güçlüğü
• Bilinç bulanıklığı, hafıza problemleri
• Bayılma, başdönmesi ya da kulakta çınlama

Şah Damarı Tıkanıklığı Nasıl Teşhis Edilir?

Doktorlar ilk muayenede stetoskopla şah damarı üzerinde bir "üfürüm" sesi duyabilir. Bu ses, damardaki kan akışının anormal olduğuna işaret eder. Ancak kesin teşhis için aşağıdaki görüntüleme yöntemleri kullanılır:

• Karotis Doppler Ultrasonu: Damarın iç yapısını ve kan akım hzılarını gösterir.
• BT Anjiyografi: Damarları detaylı olarak görüntüler.
• MR Anjiyografi: Radyasyonsuz damar görüntüleme sağlar.
• Serebral Anjiyografi: Klasik anjiyografi yöntemidir ve altın standart görüntülemedir.

Şah Damarı Tıkanıklığı Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Tedavi yöntemi, tıkanıklığın derecesine, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna göre belirlenir.

1. İlaçla Tedavi ve Konservatif Yöntemler

Tıkanıklığın henüz ciddi olmadığı hastalarda aşağıdaki ilaçlarla ilerleme yavaşlatılabilir:

• Antiplatelet ilaçlar (Aspirin, Klopidogrel): Pıhtılaşmayı azaltır.
• Antikoagülanlar (Varfarin): Kanı inceltir.
• Antihiperlipidemikler (Statinler): Kolesterol ve plak oluşumunu azaltır.

Bunların yanında hastanın yaşam tarzında yapacağı değişiklikler de tedavinin başarısını artırır:

• Sigaranın bırakılması
• Tansiyon ve şekerin kontrol altına alınması
• Düzenli egzersiz
• Akdeniz tipi beslenme
• Aşırı stresten uzak durma

2. Cerrahi Yöntemler

Karotis Endarterektomi

Boyunda yapılan kesiyle tıkalı damar açılır, plaklar temizlenir ve damar genişletilerek dikilir. Lokal anestezi altında yapılabilir ve genelde 2 saat sürer. Ameliyat sonrası hastanede 1-3 gün gözlem altında kalmak gerekir.

Stentli Balon Anjiyoplasti

Cerrahiye uygun olmayan veya riski yüksek hastalar için tercih edilir. Kasık bölgesinden girilerek şah damarına stent yerleştirilir. Bu stent damarı açık tutar ve plağın beyne gitmesini engeller. İşlem minimal invaziv olduğu için iyileşme süresi daha kısadır.

Sık Sorulan Sorular (FAQs)

1. Şah damarı tıkanıklığı nasıl anlaşılır?

Bulanık görme, konuşma bozukluğu, bayılma gibi belirtiler varsa doktorunuz Doppler ultrason veya BT anjiyo ile tanıyı netleştirebilir.

2. Şah damarı tıkanıklığı felce neden olur mu?

Evet. Tıkanıklık plaklarından kopan parçalar beynin kan damarlarını tıkayabilir ve bu da inme/felçle sonuçlanabilir.

3. Her şah damarı tıkanıklığında ameliyat şart mı?

Hayır. Hafif ve orta düzeyde tıkanıklıklarda ilaç tedavisi ve yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olabilir.

4. Karotis endarterektomi ne kadar sürer?

Yaklaşık 2 saat sürer ve lokal anestezi altında yapılabilir.

5. Stent yerleştirilen damar tekrar tıkanır mı?

Düzenli kontrol, ilaç kullanımı ve sağlıklı yaşam tarzı ile bu risk azaltılabilir.

6. Şah damarı tıkanıklığı tamamen geçer mi?

İleri vakalarda damar yeniden açılabilir ancak ömür boyu kontrol ve tedavi gerekir.

7. Mini inme yaşadım, bu felç geçireceğim anlamına mı gelir?

Mini inme gelecekteki büyük bir felcin habercisi olabilir. Mutlaka ciddiye alınmalı ve tedavi edilmelidir.

8. Şah damarı tıkanıklığında ne tür diyet önerilir?

Az tuzlu, az yağlı, bol lifli beslenme önerilir. Akdeniz diyeti uygundur.

Sonuç

Şah damarı tıkanıklığı, fark edilmeyen ama ciddi sonuçlara yol açabilen bir hastalıktır. Neyse ki, erken teşhis ve uygun tedavi yöntemleriyle felç riski büyük oranda önlenebilir. Eğer sizde ya da bir yakınınızda bu belirtiler varsa, zaman kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmanız çok önemli. Unutmayın, beyninizin sağlığı hayatınızın kalitesini doğrudan etkiler. Erken önlem, geç kalınmış bir tedaviden her zaman daha değerlidir.