Periferik Arter Hastalığı Belirtileri – Bacak Damar Tıkanıklığı Belirtileri Nelerdir?

Periferik Arter Hastalığı Nedir?

Periferik arter hastalığı, kalpten çıkan ve vücudun diğer bölgelerine kan taşıyan atardamarlarda meydana gelen daralma ya da tıkanmalarla karakterizedir. Bu durum genellikle ateroskleroz, yani damar sertliği ile ilişkilidir. Damarların iç çeperinde yağ ve kolesterol birikintileri (plaklar) zamanla damarları daraltır ve kan akışını engeller.

Hastalığın en çok görüldüğü yerler:

• Bacak damarları
  
  
• Karotis arterler (şah damarı)
  
  
• Böbrek arterleri
  
  
• Kol damarları
  
  

🧠 Önemli Not: Periferik damar hastalığı sadece bacakları değil, beyni de etkileyebilir. Özellikle karotis arterlerdeki darlık, inmeye (felce) neden olabilir.

Periferik Arter Hastalığının Önemi

Bu hastalık, sadece bir uzuvdaki kan akışını azaltmaz; genel dolaşım sistemini tehdit eder. Kalp-damar sisteminin diğer parçalarıyla (örneğin koroner arter hastalığı) benzer mekanizmalarla geliştiği için, PAH olan bir kişide kalp krizi veya inme riski de artar.

Dahası:

• Sessiz ilerler, yıllarca belirti vermeyebilir.
  
  
• İnme veya amputasyonla sonuçlanabilir.
  
  
• Yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürür.
  
  
• Diyabet ve hipertansiyonla birleştiğinde daha tehlikeli hâle gelir.
  
  

Risk Faktörleri: Kimler Tehlike Altında?

Bazı insanlar, diğerlerine göre periferik arter hastalığına daha yatkındır. Risk faktörlerini şu şekilde sıralayabiliriz:

🔹 Yaş: Erkeklerde 45 yaş, kadınlarda 55 yaş ve üzeri (özellikle erken menopoz sonrası)
🔹 Sigara: En büyük ve önlenebilir risk faktörü
🔹 Diyabet: Kan damarlarının hasar görmesine neden olur
🔹 Hipertansiyon: Damar duvarlarını zayıflatır
🔹 Yüksek LDL (kötü kolesterol) / Düşük HDL (iyi kolesterol)
🔹 Genetik Yatkınlık: Ailede damar hastalığı öyküsü
🔹 Hareketsiz Yaşam Tarzı: Egzersiz eksikliği
🔹 Obezite: Damar duvarlarına baskı yapar
🔹 Düzensiz, yüksek yağlı beslenme

Belirtiler: Vücudunuzun Verdiği Sessiz Sinyaller

Periferik arter hastalığının belirtileri genellikle yavaş yavaş ortaya çıkar. İlk başlarda yorgunluğa veya yaşa bağlanabilir. Ancak zamanla, bu işaretler şiddetlenerek gündelik yaşamı zorlaştırabilir.

🦵 Bacaklardaki Belirtiler:

• Baldırda yürümeyle gelen ve dinlenince geçen ağrı (intermittan kladikasyo)
  
  
• Uyluk veya kalçada ağrı
  
  
• Bacakta uyuşukluk ve soğukluk
  
  
• Ayak parmaklarında yara ve ülser oluşumu
  
  
• Ayak tırnaklarında kalınlaşma
  
  
• Ayakta renk değişikliği
  
  
• Kılların dökülmesi
  
  

🛑 “Vitrin hastalığı” olarak da bilinir. Hastalar yürüyüş sırasında ağrı sebebiyle sık sık vitrinlere bakma bahanesiyle dururlar.

🧠 Karotis Arter Belirtileri (Şah Damarı Tıkanıklığı):

• Ani baş dönmesi
  
  
• Bilinç bulanıklığı
  
  
• Tek taraflı vücut zayıflığı veya uyuşma
  
  
• Konuşmada bozulma
  
  
• Görme kaybı

⚠️ Geçici iskemik ataklar (TIA) inmenin habercisidir. İhmal edilmemelidir!

Nedenler: Hangi Faktörler Periferik Arter Hastalığını Tetikler?

• Yüksek tansiyon: Damar duvarına baskı yapar
  
  
• Şeker hastalığı: Küçük damarların yapısını bozar
  
  
• Sigara kullanımı: Damarları daraltır ve sertleştirir
  
  
• Yaşlanma: Damar elastikiyeti azalır
  
  
• Bakteriyel enfeksiyonlar ve damar hasarı
  
  
• Obezite ve hareketsiz yaşam
  
  

Tanı: Periferik Arter Hastalığı Nasıl Tespit Edilir?

Tanı için öncelikle doktorun dikkatli bir fizik muayenesi gerekir. Ancak aşağıdaki testlerle kesin tanı konur:

1. Doppler Ultrasonografi: Kan akışı ölçülür
   
   
2. BT Anjiyografi veya MR Anjiyo: Tıkanıklığın yeri ve derecesi belirlenir
   
   
3. Ayak-Bilek İndeksi (ABI): Ayaktaki kan basıncı, koldaki basınca oranlanır
   
   
4. Kan testleri: Lipid profili, şeker düzeyi ve iltihap göstergeleri değerlendirilir
   
   

Tedavi: Damarlarınızı Yeniden Hayata Bağlamak

Tedavide en önemli kural, erken müdahaledir. “Geç kaldım” demek yerine bir adım atmak hayatınızı değiştirebilir.

🩺 Medikal (İlaç) Tedavi

• Kan sulandırıcılar
  
  
• Kolesterol düşürücüler (statinler)
  
  
• Tansiyon düzenleyiciler
  
  
• Diyabet kontrolü
  
  
• Egzersiz ve beslenme düzenlemesi
  
  

💉 Girişimsel Tedaviler

• Anjiyoplasti: Balonla daralan damarın genişletilmesi
  
  
• Stentleme: Açılan damarın yeniden tıkanmasını önlemek için metal tüp yerleştirilmesi
  
  

🏥 Cerrahi Tedavi

• Bypass (köprüleme) ameliyatı: Tıkalı bölgeyi atlayarak kanın başka bir damarla taşınması
  
  
• Endarterektomi: Damarın içindeki plakların cerrahiyle temizlenmesi
  
  

🧑‍⚕️ Açık cerrahiler genellikle belden uyuşturularak yapılır ve hasta birkaç gün içinde taburcu edilir.

Cerrahi Seçenekler: Ne Zaman Gerekir?

Eğer tıkanıklık çok ilerlemişse ya da diğer tedavilere yanıt alınamamışsa, cerrahi devreye girer:

1. Karotis Cerrahisi:

• İnme riski yüksek hastalarda uygulanır
  
  
• 1 saatlik bir operasyonla damardaki plak temizlenir
  
  
• Özellikle son 7-10 gün içinde inme geçirmiş hastalarda etkilidir
  
  

2. Periferik Damar Cerrahisi:

• Bacak ya da kol damarlarında bypass yapılır
  
  
• Genellikle safen ven (bacak toplardamarı) veya yapay damar kullanılır
  
  
• Uygun hastalarda başarılı sonuçlar alınır, uzuv kaybı riski azalır
  
  

Sıkça Sorulan Sorular (FAQs)

1. Periferik arter hastalığı tamamen iyileşir mi?

   Erken teşhis ve düzenli takip ile hastalık kontrol altına alınabilir. Ancak damarlar eski haline dönmez. Amaç, ilerlemesini durdurmak ve yaşam kalitesini artırmaktır.

2. Bu hastalık sadece yaşlılarda mı görülür?

   Hayır. Gençlerde de sigara, diyabet veya genetik yatkınlık gibi faktörlerle görülebilir.

3. Geçici iskemik atak ne demek?

   Beyne giden kanın geçici olarak kesildiği durumdur. Genelde 1 saat içinde geçer ama mutlaka ciddiye alınmalıdır; felç habercisi olabilir.

4. Ameliyat sonrası ne kadar sürede iyileşirim?

   Çoğu hasta 2-3 gün içinde taburcu edilir. Ancak tam iyileşme 2-4 haftayı bulabilir.

5. Bacak ağrım var ama başka bir neden olabilir mi?

   Elbette. Bel fıtığı, kas-iskelet problemleri de ağrı yapabilir. Ancak PAH olasılığı dışlanmamalı, doktor kontrolü şarttır.

6. Hangi branşa gitmeliyim?

   Kardiyoloji, Kalp ve damar cerrahisi ya da girişimsel radyoloji bölümleri bu hastalıkta uzmandır.

7. Cerrahi olmadan tedavi mümkün mü?

   Hafif ve orta düzeydeki vakalarda ilaç ve yaşam tarzı değişiklikleri ile cerrahiye gerek kalmayabilir.

8. Sigara gerçekten bu kadar etkili mi?

   Kesinlikle! Sigara, damarları daraltır ve tıkanıklığı artırır. Sigara içmeye devam eden hastalar, uzuv kaybı riskiyle karşı karşıyadır.

9. Periferik arter hastalığı kalp krizi riskini artırır mı?

   Evet. PAH olan kişilerde kalp krizi geçirme olasılığı çok daha yüksektir.

10. Ayakta yara çıkması normal mi?

    İlerlemiş PAH hastalarında parmaklarda yara, ülser ve kangren görülebilir. Bu durum kritik iskemiye işarettir ve acil müdahale gerektirir.